Nieuws

Een circulaire impuls aan de openbare ruimte in naoorlogse wijken

Een van de doelstellingen uit de Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is dat Nederland in 2050 circulair moet zijn. Er ligt veel focus op gebouwen, terwijl de kansen in de openbare ruimte in huidige plannen onderbelicht zijn. Daarom brachten wij, in samenwerking met de Gemeente Leiden, W/E adviseurs, Superuse Studios en Other Spheres, in kaart hoe circulariteit centraal kan staan in het ontwerp van de openbare ruimte. De focus van dit onderzoek, mede mogelijk gemaakt door het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, ligt op naoorlogse buurten.

Een groot deel van de ecologische voetafdruk van gemeenten wordt veroorzaakt door het ontwerp en de aanleg van de openbare ruimte. Daarnaast is openbare ruimte de plek die koppelkansen biedt om circulariteit en andere duurzaamheidsthema’s aan te pakken. Daarom onderzochten wij hoe de stappen van een circulair proces kunnen bijdragen aan grotere transities in de openbare ruimte, zoals het CO2-verlaging, klimaatadaptiviteit, wateroverlast en hittestress.

Naoorlogse wijken

Naoorlogse wijken zijn in rap tempo opgebouwd met praktische toepassing als uitgangspunt. Deze wijken kennen daarom een grote hoeveelheid verharding, die vaak bestaat uit materialen zoals asfalt en beton met een grote milieu-impact. We moeten deze locaties echter niet beschouwen als plekken met een grote impact op het milieu, maar juist zien als rijke materiaalbronnen.

 

In dit onderzoek is circulariteit als uitgangspunt genomen om grotere transities in naoorlogse wijken mogelijk te maken. Tijdens het onderzoek realiseerden we ons echter dat het meenemen van andere transities als startpunt effectiever is. Anders is het namelijk moeilijker om een groot effect op circulariteit en milieu te bewerkstelligen. Het onderzoek is uitgevoerd in nauwe samenwerking met de gemeente Leiden en experts op het gebied van circulariteit.

Openbare ruimte typologieën

Om een goed beeld te schetsen van de openbare ruimte in de naoorlogse buurten is er gekozen voor een palet van vijf openbare ruimte typologieën die veelvoorkomend zijn in Nederland. Nu zijn ze vaak functioneel ingericht waarbij er veel ruimte voor verharding en auto (stalling en gebruik) is ingenomen. Het zijn de openbare ruimtes waar de komende decennia rioolvervangingen gedaan dienen te worden en dat biedt de mogelijkheid tot toekomst vastere herinrichtingen waarbij meer aandacht voor biodiversiteit, energietransitie, circulariteit en mobilteitstransitie gegeven kan worden. Zo wordt er een aantrekkelijkere en betere leefomgeving gecreëerd.

Een circulaire keten

Een verschuiving van lineaire naar circulaire processen is een belangrijke voorwaarde voor het reduceren van de impact van klimaatverandering. Er zijn meerdere veranderingen nodig voordat de circulaire principes in de praktijk succesvol kunnen worden. Allereerst is het nodig dat we de huidige materialen op waarde schatten en de (naoorlogse) wijken zien als materiaalbronnen.

De mobiliteitstransitie kan ook een grote bijdrage leveren aan circulaire straten. Minder verkeer betekent immers minder verharding en meer ruimte voor groen, ecologie en bijbehorende functies. Het herorganiseren van de ondergrond is een belangrijk aspect voor de levensduur van straten. Door ondergrondse infrastructuur compact aan te leggen, hoeft er minder materiaal opengebroken te worden op het moment van onderhoud. Dit zal leiden tot minder materiaalverlies en overlast door werkzaamheden.

 

Het onderhoud van groen kost momenteel veel geld, moeite en energie. Er kan nagedacht  worden over alternatieven voor het groenonderhoud, met name door het op een   natuurlijkere wijze te laten plaatsvinden. Een voorbeeld is het laten grazen van schapen in plaats van maaien met een elektrische grasmaaier.  Bij het heraanleggen van de straten moet ook rekening gehouden worden met de waterafvoer en waterdoorlaatbaarheid van de  bestrating. Hevige regenbuien moeten opgevangen worden in de openbare ruimte.

 

Al deze transities gaan een impact hebben op het dagelijks leven van bewoners. Er is daarom een culturele mindshift nodig bij zowel bewoners als politici om ruimte te bieden aan de transities. Daarvoor zijn participatie, inclusiviteit en onderwijs belangrijke elementen.

 

Circulariteitsprincipes

Uit de analyse zijn een aantal belangrijke principes voortgekomen die men in gedachten moet houden bij het ontwerpen aan de circulariteitstransitie voor de openbare ruimte. Bovendien werd er vastgesteld dat de hoeveelheid verhard oppervlak in deze buurten tot 50% kan worden verminderd. Dit zou betekenen dat, als het systeem wordt uitgedokterd, de gemeenten voorlopig niet in nieuwe middelen hoeven te investeren.