Op de Utrechtse Heuvelrug in het gebied tussen Amersfoort (A) en Zeist (Z) komt veel samen. Natuur, wonen, werken, water, recreatie en defensie ontmoeten elkaar in dit waardevolle natuurgebied. Dat vraagt om afstemming. Daarom vroegen de provincie, de gemeenten Amersfoort, Leusden, Soest en Zeist, Waterschap Vallei en Veluwe, Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en het ministerie van Defensie aan PosadMaxwan, Arcadis en Land-ID om dit gezamenlijk ontwerpenderwijs te onderzoeken en de ruimtelijke keuzes samen te brengen in het Gebiedsperspectief A tot Z.
De Utrechtse Heuvelrug is een geliefd gebied. Mensen komen hier graag om te wandelen, fietsen en te genieten van rust en ruimte. Het is ook een gebied in beweging. Droogte en stortbuien veranderen de natuur en de grondwaterstand, recreatiegebieden worden steeds drukker, terwijl we natuurgebieden willen beschermen, en de vraag naar ruimte voor woon, werk, energie en Defensie activiteiten neemt toe.
Niet alles kan overal. In het ontwerpend onderzoek hebben de gebiedspartijen vanuit negen ruimtelijke thema’s een serie leidende principes gedestilleerd waarbij drie prioritaire thema’s zijn geïdentificeerd:
- Bodem en (grond)water: expliciet kiezen voor een vitale, schone bodem en het vergroten van de grondwatervoorraad.
- Natuur: ruimte maken voor én het behouden van groene landschappelijke structuren.
- Defensie: ruimte bieden voor de groei en intensivering van Defensie.
1/4
Bodem en (grond)water
Het grondwater, van hoge kwaliteit door natuurlijke zuivering, is cruciaal voor de natuur en omliggende gebieden en een belangrijke strategische reserve voor drinkwater in Nederland. Daarom krijgen het verbeteren van de waterkwaliteit, het tegengaan van vervuiling en het vergroten van regenwaterinfiltratie prioriteit. Dit vertaalt zich in maatregelen om bij gebiedsontwikkelingen de focus te leggen op het ‘ontharden’ van openbare ruimtes, het compact bouwen met een beperkte footprint, en het vergroten van de infiltratie van regenwater in het grondwatersysteem. Een grote slag kan hier worden geslagen in de bestaande stad, door het vergroenen en verzachten van de stedelijke openbare ruimtes.
Natuur
Het landschap kenmerkt zich door uitgestrekte bossen, bestaande uit zowel naald- als loofbomen, en is van hoge waarde voor het Nederlands Natuurnetwerk. Om de ecologische waarden te versterken, richt het Gebiedsperspectief zich op het scheiden van natuurcorridors en recreatieve functies, en het beter verbinden van twee belangrijke corridors, ten westen van Soesterberg en ter hoogte van Camp New Amsterdam. Het doel is om de ecologische verbindingen daarmee zo min mogelijk te onderbreken en de biodiversiteit in het gebied duurzaam te vergroten.
Defensie
Al sinds de 17e eeuw is Defensie aanwezig in het gebied vanwege de strategische ligging midden in het land. Het is diepgeworteld in de omgeving en een belangrijke werkgever. Na decennia van krimp is nu een forse groei en intensivering voorzien. Dat vraagt om extra ontwikkelruimte. Als vitale functie voor de nationale veiligheid is het essentieel om op korte termijn ruimte te bieden én flexibel in te spelen op toekomstige behoeften. Het faciliteren van deze groei, gecombineerd met het vernieuwen en verduurzamen van Defensievastgoed, krijgt daarom prioriteit.
1/7
Gebiedsperspectief
De langetermijntransitie van gebied A-Z bouwt voort op bodem en (grond)water, natuur en Defensie. De combinatie van deze kwaliteiten maakt het ruimtelijke en maatschappelijke karakter van de Heuvelrug uniek. Het toekomstperspectief voor A-Z versterkt deze kwaliteiten en biedt daarmee een antwoord op de actuele opgaven van de gebiedspartijen, door richting te geven en keuzes te helpen prioriteren.
De prioritaire thema’s geven richting aan keuzes bij conflicterende ruimteclaims en belangen. Deze keuzerichtingen zijn per deelgebied uitgewerkt in het Gebiedsperspectief. De leidende principes en prioritaire thema's worden verder uitgewerkt in het ruimtelijk planologisch instrumentarium, zoals omgevingsplannen, van de betrokken overheden.
1/3
Het gebiedsperspectief voor Amersfoort tot Zeist (A tot Z) is vastgesteld op 18 december 2025. Op 13 februari 2026 ondertekenden de bestuurders en de minister een gezamenlijk akkoord dat de samenwerking bekrachtigt en de afspraken voor de volgende fase vastlegt.
