Hoe kunnen steden zich voorbereiden op de ruimtelijke impact van de circulaire economie? Amsterdam streeft naar een klimaatneutrale, circulaire en klimaatbestendige stad in 2050. Samen met Structural Collective en de gemeente Amsterdam onderzochten wij hoeveel ruimte nodig is om die ambitie in Amsterdam werkelijkheid te maken.
Uit een longlist van meer dan 25 kansen voor circulariteit in de gebouwde omgeving, consumptiegoederen en voedsel- en organische materialenstromen selecteerden we zeven kansen met de grootste impact op Amsterdams circulaire ambities. Amsterdam wil niet alleen circulair zijn, maar ook binnen de planetaire grenzen opereren. Om alle producten te maken die Amsterdammers consumeren, is een oppervlakte van elf keer de stad nodig.
We ontwikkelden een nieuwe methode waarbij we vanuit basisprincipes de ruimteclaim van de zeven kansen in kaart brachten: van de volledige waardeketen tot de materiaal- en ruimtelijke implicaties, vertaald naar concrete ruimtelijke typologieën die direct inzetbaar zijn in gebiedsontwikkeling en planprocessen.
Driestappenmethode
Om de circulaire ruimtevraag in de volle breedte te onderzoeken ontwikkelden we een driestappenmethode:
- Stap 1. Inzichtelijk maken van materiaalstromen en milieu-impact
Per circulair thema worden materiaalstromen en hun milieu-impact in kaart gebracht, doorvertaald naar toekomstscenario's op basis van beleidsdoelen, en omgezet in ruimtelijke vuistregels die laten zien hoeveel ruimte die stromen innemen. - Stap 2. Het vertalen van materiële inzichten naar ruimtelijke richtlijnen
Die vuistregels worden vertaald naar een programma van ruimtelijke eisen per materiaal, opslag, transport, infrastructuur, en uitgewerkt in stedelijke typologieën op vijf schaalniveaus (XS tot XL), van straatinterventies tot regionale materiaalhubs. - Stap 3. Ruimtelijke puzzel: twee contrasterende scenario’s
Door de typologieën te combineren in twee contrasterende ruimtelijke scenario's per thema wordt zichtbaar waar, hoeveel en wat voor soort ruimte de circulaire economie in de stad vraagt, en waar koppelkansen tussen thema's ontstaan.
1/6
7 kansen voor circulariteit in Amsterdam
Vanuit drie waardeketens, gebouwde omgeving, consumptiegoederen en voedsel en organische reststromen, selecteerden we zeven kansen met de grootste impact:
1. Opslag van materialen uit de openbare ruimte voor hergebruik
Bij onderhoud, vervanging en herinrichting in de Amsterdamse openbare ruimte komen veel materialen vrij en is de vraag naar nieuw materiaal groot. Voor ontwerpers is het handig om te weten met welke ruimtelijke puzzels ze rekening moeten houden in het geval ze materialen uit de openbare ruimte willen hergebruiken.
Een concreet voorbeeld
Om 118 hectare aan verhardingsmateriaal uit straatrenovaties op te slaan en te hergebruiken, heeft Amsterdam tussen de 1,6 en 25 hectare opslagruimte nodig, afhankelijk van de stapelefficiëntie. Dat kan €7,2 miljoen aan milieukosten besparen. Daarnaast onderzochten we de ruimtelijke implicaties van bouwen in hout, het recyclen van beton en de terugwinning van voedselreststromen.
1/4
2. Ruimtelijke implicaties van houtbouw in de woningbouwopgave
Voor de komende decennia heeft Amsterdam de grootste woningbouwopgave van Nederland. Voor ruim 70.000 woningen is een investeringsbesluit genomen. Voor ruim 30.000 woningen een principebesluit. Passen deze binnen het CO2-budget van Amsterdam als we met hout bouwen? Zijn er aanvullende ruimteclaims om dit te realiseren?
1/2
3. Hergebruik van materialen bij bouw, renovatie en sloop
Jaarlijks verlaat ruim een Amsterdam produceert jaarlijks een enorme stroom bouwen sloopafval. Alleen al in 2019 verliet circa 1,16 miljoen ton puin, hout, metaal en grond de stad: bijna 70% van al het primaire afval en goed voor omgerekend ruim 1 ton per inwoner. Hoe kunnen deze grondstoffen beter worden benut?
4. Gedeeld gebruik van apparaten in stedelijke buurten
De aanschaf en het gebruik van (elektrische apparaten) veroorzaakt naar schatting 950 kilo CO₂-uitstoot per Nederlands huishouden per jaar. Deel- en verhuurdiensten voor gereedschap, elektronische en huishoudelijke apparatuur helpen Amsterdammers geld, ruimte en goederen te besparen. Hoe kunnen we buurtbewoners meer laten delen en minder consumeren?
1/4
5. Hoogwaardige inlever- en sorteerpunten voor consumptiegoederen
Ongeveer 70% van het afgedankte textiel en ongeveer 50% van de kleine (huishoudelijke/persoonlijke) elektronica in Amsterdam wordt nu niet apart ingezameld. Door dicht bij de consument in te zamelen en te sorteren, hopen we deze lekstroom te halveren en de helft van deze producten direct te hergebruiken of hoogwaardig te recyclen.
6. Terugwinning van afgedankt elektronisch afval als stadsmijn
Amsterdam produceert circa 24 miljoen kg elektronisch afval per jaar. Er is dus een enorm potentieel om deze e-waste te recyclen en zo kritieke grondstoffen terug te winnen en klimaatwinst te behalen. Dit is niet iets wat de stad kan oplossen binnen haar grenzen, maar een conceptuele verkenning van de vraag: Op welke ruimtelijke schaal moeten we deze puzzel oplossen en bestaat er een kans voor het Amsterdamse havengebied?
7. Voedseluitgiftepunten, sociale restaurants en voedselhubs tegen voedselverspilling
Elke dag belandt meer dan 45.000 kilo voedsel dat nog goed is voor consumptie in de vuilnisbak. Er zijn veel initiatieven en start-ups in de stad die deze voedselverspilling tegengaan. Opschaling en gangbaar maken, helpt. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we de vermindering van verspilling van voedsel koppelen aan het verbeteren van voedselzekerheid?
Meer informatie?
We nodigen u uit om het volledige rapport te lezen om de uitwerking van de zeven kansen voor een meer circulair Amsterdam te ontdekken.
De Atlas Ruimte voor de Circulaire Economie ontsluit de resultaten van dit onderzoek digitaal. De Atlas biedt kaarten en datasets die ontwerpers direct kunnen gebruiken bij hun eigen opgaven en schaalniveaus.
Zo krijgen ontwerpers steeds meer praktische hulpmiddelen om circulaire principes in hun eigen werk te integreren - en krijgt de circulaire economie stap voor stap een vaste plek in de stad.
